De meeste mensen beginnen met het kiezen van de afwerking, want dat is wat je uiteindelijk gaat zien. Maar een vloer bestaat uit meerdere lagen en voor elke laag zou je idealiter ecologisch materiaal willen gebruiken.
De vier lagen van een vloer
Voordat we naar de materialen gaan, eerst de structuur van een typische vloer. Bij nieuwbouw of een grondige renovatie heb je doorgaans vier lagen onder je voeten, van onder naar boven:
- De dragende constructie. De fundament-laag. Meestal beton of een houten balklaag. Dit is wat de woning structureel draagt.
- De isolatielaag. In de kruipruimte (bij oudere woningen) of tussen de balken (bij nieuwbouw). Hier voorkom je dat kou en vocht van onderaf je woning binnenkomen. Bij veel oudere woningen is die laag vaak afwezig en dat verklaart een groot deel van de koude vloeren in Nederland.
- De dekvloer. Een tussenlaag van ongeveer 4 tot 7 centimeter die vlakheid creëert en vaak de vloerverwarmingsbuizen omsluit.
- De afwerklaag. De zichtbare bovenste laag waarop je loopt.
In deze blog beginnen we bij de afwerking. Over de dekvloer lees je meer in De dekvloer uitgelegd.
Afwerkmaterialen voor vloeren
Hierin is de meeste keuze. We hebben er een aantal op een rijtje gezet.
Massief hout
Massief houten vloeren zijn de klassieker onder de ecologische vloeren. Een goede houten vloer gaat decennia mee, kan meerdere keren worden geschuurd en opnieuw afgewerkt, en is aan het einde van zijn leven volledig biologisch afbreekbaar.
- Prijs: € 60 – € 150 per m² (afhankelijk van houtsoort en kwaliteit)
- Beste toepassing: woonkamers, slaapkamers, gangen
- Niet geschikt voor: badkamers en andere natte ruimtes
Wat hout echt ecologisch maakt, is niet het materiaal zelf maar de herkomst. Kies voor gecertificeerd hout uit duurzaam beheerde bossen, herkenbaar aan het FSC- of PEFC-keurmerk. Tropisch hout is voor een vloer overbodig: Europees eiken, essen of grenen leveren ook uitstekende kwaliteit, met een veel kleinere transportvoetafdruk.
Aandachtspunt voor de afwerking: kies een watergedragen olie of was. Lakken op basis van oplosmiddelen bevatten vluchtige organische stoffen die maandenlang aan de binnenlucht worden afgegeven. Voor wie ecologisch bouwt vanwege het binnenklimaat is dat ongewenst.
Linoleum (Marmoleum)
Veel mensen denken dat linoleum een kunststof is; ze verwarren het dan met zeil of vinyl. Echte linoleum, ook bekend onder de merknaam Marmoleum, is een natuurproduct van lijnzaadolie, houtmeel, kalksteen, hars van pijnbomen en jute. Volgens onderzoek van de Universiteit Leiden is het samen met ongelakt hout de meest duurzame vloerbedekking ter wereld.
- Prijs: € 25 – € 60 per m² (inclusief plaatsing)
- Beste toepassing: keukens, gangen, kantoren, ruimtes met vloerverwarming
- Niet geschikt voor: badkamers en andere natte ruimtes
Linoleum is slijtvast (een vloer gaat veertig jaar mee), goed te combineren met vloerverwarming, en relatief makkelijk te onderhouden. Een uniek voordeel: als de vloer na vele jaren gebruik kleurloos of beschadigd is, kun je hem schuren en met linoleumverf opfrissen.
Kurk
Een kurkvloer is gemaakt van de bast van de kurkeik, een Zuid-Europese boom die elke negen jaar opnieuw ontschorst kan worden zonder dat de boom wordt geveld. Het is een van de meest ecologische vloermaterialen die er is, met de bijkomende voordelen van akoestische demping en thermische isolatie.
- Prijs: € 30 – € 80 per m² (inclusief plaatsing)
- Beste toepassing: slaapkamers, kinderkamers, appartementen waar geluid een rol speelt
Kurk voelt zacht en warm onder de voet, geluid wordt aanzienlijk gedempt (zowel voor jezelf als voor benedenburen), en het materiaal is anti-statisch en stofafstotend. Fijn voor mensen met allergieën.
Natuursteen en keramische tegels
Niet alle tegels zijn ecologisch, maar natuursteen (kalksteen, leisteen, graniet) en keramische tegels van Nederlandse of Europese makelij kunnen prima ecologische keuzes zijn, vooral in combinatie met vloerverwarming.
- Prijs: € 40 – € 150 per m² (afhankelijk van type en kwaliteit)
- Beste toepassing: keukens, badkamers, gangen, ruimtes met vloerverwarming
- Aandachtspunt: het materiaal voelt koud zonder vloerverwarming
Wat tegels ecologisch maakt, is een combinatie van factoren: lokale herkomst, een lange levensduur, recyclebaarheid aan het einde van de levensduur en een uitstekende warmtegeleiding voor combinatie met vloerverwarming. Het Nederlandse merk Mosa is een voorbeeld van tegelproductie met expliciete ecologische ambitie.
Leemvloer
Een leemvloer is iets waarvan veel mensen niet weten dat het bestaat, maar het is een eeuwenoude techniek die in oude Nederlandse boerderijen werd toegepast. De deel (de centrale ruimte waar de boerenwagens binnenreden) was vaak een lemen vloer, behandeld met teerproducten en zand om hem slijtvast en antislip te maken.
- Prijs: € 60 – € 130 per m² (afhankelijk van techniek en afwerking)
- Beste toepassing: woonkamers, gangen, woningen waar binnenklimaat belangrijk is
- Niet geschikt voor: badkamers, keukens of natte ruimtes
Een moderne leemvloer wordt aangebracht in dunne lagen (1,2 tot 7,5 centimeter) en afgewerkt met meerdere lagen ongekookte lijnolie. De olie dringt diep in de leem en hardt het materiaal uit tot een sterke, slijtvaste vloer. Het resultaat is een aardse, gelaagde uitstraling die warm aanvoelt en bijdraagt aan een gelijkmatig binnenklimaat. Leem reguleert vocht zoals geen ander vloermateriaal.
Aandachtspunt: een leemvloer aanleggen vraagt om een vakman die het materiaal beheerst. De oliebehandeling duurt weken (meerdere lagen, met droogtijd tussendoor), en het eindresultaat hangt sterk af van de uitvoering.
Stampleem
Waar een leemvloer in dunne lagen wordt aangebracht en met olie wordt gehard, is stampleem een fundamenteel ander materiaal. Hier wordt een mengsel van klei, zand en grind aangevochtigd en gestampt, laagje voor laagje verdicht in een bekisting. Het resultaat is een massieve, monolithische vloer die in dichtheid en uitstraling vergelijkbaar is met gepolijst beton, maar dan biobased.
- Prijs: nog niet breed verkrijgbaar; richtprijs hoger dan een reguliere leemvloer
- Beste toepassing: moderne ecologische nieuwbouw, ontwerpobjecten, ruimtes waar de visuele gelaagdheid gewaardeerd wordt
- Dikte: minimaal 7 centimeter voor een vloer
- Niet geschikt voor: badkamers en andere natte ruimtes
Stampleem is wat internationaal rammed earth heet, en wordt momenteel onder andere geleverd door Tierrafino in Nederland en BC Materials in België. Het is geschikt voor vloerverwarming en heeft uitstekende thermische eigenschappen.
Kalkvloer
Waar leem aards en warm is, is kalk mineraal en verfijnd. Een kalkvloer wordt aangebracht in dunne lagen kalkpleister, waarna hij wordt gepolijst tot een glad, zacht-glanzend oppervlak. Het resultaat lijkt op microcement of gepolijst beton, maar dan volledig biobased.
- Prijs: € 130 – € 200 per m² (afhankelijk van techniek, afwerking en oppervlakte)
- Beste toepassing: badkamers, keukens, doucheruimtes, woonkamers
- Wel geschikt voor: natte ruimtes
De meest bekende variant is tadelakt, een eeuwenoude Marokkaanse techniek waarbij de kalkpleister met een polijststeen wordt bewerkt en vervolgens ingewreven met olijfoliezeep. Door die verzeping ontstaat een reactie met de kalk die het oppervlak waterafstotend maakt. Traditioneel werd tadelakt gebruikt om waterreservoirs af te dichten in Marokkaanse hammams en paleizen.
Voor vloertoepassingen bestaan aangepaste varianten die extra versterkt zijn tegen slijtage. Voor de badkamer is dit een unieke ecologische keuze: een biobased vloer die net zo waterbestendig is als tegels, maar zonder voegen, met een warme uitstraling en een gezond binnenklimaat.
Aandachtspunt: een kalkvloer is arbeidsintensief werk, ongeveer 4 tot 5 vierkante meter per dag voor een ervaren vakman. Dat maakt het een duurdere keuze dan tegels. En voor een goed resultaat is een specialist nodig; het aanbrengen, polijsten en de zeepbehandeling vragen om ervaring die niet elke stukadoor heeft.
Ambachtelijke gipsvloeren (plâtre à plancher)
In Nederland is het nog niet heel bekend, maar in Frankrijk en Spanje is het een eeuwenoude traditie: vloeren van ambachtelijk gips. Het materiaal, gemalen albast of natuurlijk gips of een combinatie ervan, wordt op zeer hoge temperatuur gebakken in traditionele houtovens. Het heeft geen chemische additieven en is volledig natuurlijk.
- Prijs: nog niet breed verkrijgbaar in Nederland
- Beste toepassing: restauratie van historische gebouwen, hoogwaardige nieuwbouw, ruimtes waar een ambachtelijke uitstraling gewenst is
- Dikte: minimaal 2 centimeter tot maximaal 20 centimeter
- Niet geschikt voor: badkamers en andere natte ruimtes
Het heeft een hoge druksterkte (3 tot 6 MPa) en kan worden gepersonaliseerd met natuurlijke pigmenten in oneindige kleurvariaties. Het Spaanse merk Nohuki is een toonaangevende producent. Wat hun vloeren echt ecologisch maakt, is dat ook de beschermende toplaag ecologisch is.
Bekijk wat een natuurlijke vloer kost en welke vakmensen er zijn.
Bekijk de vakmensen Bereken de kosten
Stukadoor in leem en kalk, en oprichter van Ecogilde. Ik schrijf over wat ik op de steiger zie gebeuren.
