Ecologisch isoleren: de beste materialen voor jouw woning

Waarom ecologisch isoleren?

Ecologische isolatie wordt gemaakt van hernieuwbare of gerecyclede grondstoffen. Denk aan plantaardige vezels, dierlijke wol of teruggewonnen papier. Dit zijn drie voordelen ten opzichte van traditionele isolatie zoals glaswol of PIR:

• Lagere milieubelasting. De materialen leggen tijdens hun groei CO₂ vast. Ze zijn vaak biologisch afbreekbaar en bevatten geen chemische bindmiddelen of toevoegingen die op lange termijn problematisch zijn.
• Vochtbufferend gedrag. Veel ecologische materialen kunnen vocht opnemen en afgeven zonder hun isolatiewaarde te verliezen. Dit is gunstig voor de constructie van de woning, omdat vocht minder snel een probleem wordt.
• Veilige verwerking. Geen jeukende vezels of irriterende stoffen. Je hebt geen beschermende kleding nodig als je ermee aan de slag gaat.

Eén misverstand om meteen recht te zetten: ecologische isolatie wordt soms gepresenteerd als 'ademend' en daarom beter voor het binnenklimaat. Dat ligt iets genuanceerder. De isolatie zit in de constructie van de muur of het dak. Voor het binnenklimaat spelen vooral de afwerking (zoals leem- of kalkstuc) en goede ventilatie een rol. Ecologische isolatie is dus geen vervanging voor ventilatie en niet automatisch de verschilmaker voor je binnenklimaat. Het hoort onderdeel te zijn van een integraal ontwerp.

De zes meest gebruikte materialen

Houtvezel

Houtvezel wordt gemaakt van resthout uit naaldbomen, zoals snippers en zaagsel. Het geldt als een van de meest veelzijdige ecologische isolatiematerialen. Het is verkrijgbaar als platen (stijf, ideaal voor buitengevels) of als flexibele dekens (geschikt voor tussen daksparren of in wanden).

• Lambda-waarde: 0,038 – 0,043 W/mK
• Prijs: gemiddeld € 20 – € 25 per m² aan materiaal
• Beste toepassing: daken, gevels, houtskeletbouw

Houtvezel heeft een hoge dichtheid en daardoor een goede faseverschuiving, een belangrijke eigenschap voor zomercomfort. Bij een goed gedimensioneerde dakopbouw blijft de hitte van een zomerdag urenlang buiten je woning. Dit is een groot voordeel ten opzichte van steenwol of PIR.

Aandachtspunt: houtvezel vraagt iets meer dikte dan PIR of EPS om dezelfde isolatiewaarde te bereiken. Voor een Rd-waarde van 3,5 (de subsidiegrens) reken je op ongeveer 14 tot 16 centimeter dikte.

Cellulose

Cellulose wordt gemaakt van gerecycled papier, meestal krantenpapier, dat wordt versnipperd en behandeld met boorzout tegen schimmel en brand. Het wordt vrijwel altijd ingeblazen door een vakman en niet in platen toegepast.

• Lambda-waarde: 0,036 – 0,040 W/mK
• Prijs: gemiddeld € 15 – € 20 per m² aan materiaal
• Beste toepassing: dakisolatie van binnenuit, holle ruimtes in renovaties, houtskeletbouw

Door de inblaastechniek vult cellulose elke hoek en kier zonder naden. Dit voorkomt koudebruggen die bij plaatmaterialen kunnen ontstaan rond leidingen, balken en doorvoeren. Voor renovaties waar je in een bestaande constructie isolatie wilt toevoegen, is dit een groot voordeel.

Aandachtspunt: cellulose kan op termijn lichtjes inklinken, waardoor de isolatiewaarde iets afneemt. Een ervaren vakman houdt hier bij het inblazen rekening mee door extra dichtheid aan te brengen.

Hennep

Hennep is een snelgroeiende plant die nauwelijks pesticiden of kunstmest nodig heeft tijdens de teelt. De stengels leveren sterke vezels die worden verwerkt tot isolatiematten, platen of losse vlokken.

• Lambda-waarde: 0,038 – 0,042 W/mK
• Prijs: gemiddeld € 15 – € 21 per m² aan materiaal
• Beste toepassing: daken, wanden, dampopen constructies, houtskeletbouw

Hennep heeft een goede vochtregulatie en is veilig om mee te werken. Het past goed bij dampopen constructies en wordt vaak gecombineerd met leem of kalk als afwerking.

Aandachtspunt: hennep is niet geschikt voor vochtige ruimtes zoals kruipruimtes. Voor die toepassing kun je beter een ander materiaal kiezen.

Vlas

Vlasisolatie wordt gemaakt van de korte vezels die overblijven na de productie van linnen. Een mooi voorbeeld van een reststroom die nuttig wordt gebruikt. Verkrijgbaar als flexibele dekens en halfstijve platen.

• Lambda-waarde: 0,038 – 0,042 W/mK
• Prijs: gemiddeld € 25 – € 40 per m² aan materiaal (afhankelijk van dikte en toepassing)
• Beste toepassing: vloeren, spouw- en binnenmuren, dakisolatie aan de binnenzijde

Vlas heeft vergelijkbare prestaties als hennep, maar is doorgaans iets duurder. De keuze tussen vlas en hennep is vaak een kwestie van beschikbaarheid en voorkeur.

Aandachtspunt: vlas is, net als hennep, niet geschikt voor vochtige omgevingen. Gebruik het niet in de kruipruimte of waar het regelmatig nat kan worden.

Schapenwol

Schapenwol wordt gemaakt van ruwe wol die door vervilten tot matten of dekens wordt verwerkt. Het kan tot 33% van zijn gewicht aan vocht opnemen zonder zijn isolatiewaarde te verliezen.

• Lambda-waarde: 0,035 – 0,040 W/mK
• Prijs: gemiddeld € 25 – € 47 per m² aan materiaal (een van de duurdere opties)
• Beste toepassing: daken, plafonds, vloeren, binnenwanden, akoestische toepassingen

Schapenwol heeft goede vochtregulerende en geluiddempende eigenschappen, en gaat decennia mee.

Aandachtspunt: schapenwol heeft een grotere milieu-impact dan plantaardige isolatiematerialen door de methaanuitstoot van schapen en stikstof in de mest. Bovendien is het moeilijker verkrijgbaar.

Stro

Strobouw is misschien wel de oudste vorm van ecologisch isoleren. Vandaag wordt stro vaak toegepast als isolatievulling in houtskeletbouw, omhuld door leem of kalkstuc.

• Lambda-waarde: 0,038 – 0,050 W/mK (afhankelijk van persing en richting)
• Prijs: zeer voordelig, vaak € 5 – € 15 per m² aan materiaal (arbeid kan hoger zijn vanwege specialistische plaatsing)
• Beste toepassing: nieuwbouw in houtskeletbouw, verbouwingen waar dikkere wanden geen probleem zijn

Stro is een agrarisch restproduct met een zeer lage milieubelasting. Na de levensduur kan het gewoon terug naar de natuur.

Aandachtspunt: strobouw vraagt om vakmensen die ermee werken. De constructie moet vochttechnisch zorgvuldig ontworpen worden, en niet elke aannemer beheerst dit.

Wat ecologisch isoleren niet is

Drie nuances die belangrijk zijn voordat je begint:

• Het is geen excuus om geen ventilatie te installeren. Ecologische isolatie reguleert vocht in beperkte mate, maar voor een gezond binnenklimaat blijft mechanische ventilatie (WTW) of voldoende natuurlijke ventilatie nodig.
• Het is geen wondermateriaal. De isolatiewaarde per centimeter is doorgaans iets lager dan van PIR of EPS. Dat los je op met dikkere isolatielagen, en dat vraagt om voldoende constructieruimte.
• Het is geen makkelijke doe-het-zelfklus. Cellulose moet ingeblazen worden, hennep moet op maat geplaatst worden, en stro vraagt om specifieke constructie-aandacht. Voor een goed eindresultaat is een ervaren vakman onmisbaar.

Subsidie op ecologische isolatie

Bovenop de standaard ISDE-subsidie voor isolatie bestaat een extra bijdrage voor biobased isolatiematerialen. Het materiaal moet dan minimaal 70% biobased zijn (volgens de norm EN 16575) en een Rd-waarde van minimaal 3,5 hebben. De exacte bedragen wijzigen per jaar. Kijk voor actuele cijfers op rvo.nl of de website van je gemeente.

Hoe vind je de juiste vakman?

Ecologisch isoleren goed laten uitvoeren vraagt om een vakman die het materiaal werkelijk beheerst, niet alleen kan toepassen. De combinatie van materiaal, constructie en afwerking luistert nauw.

Bij Ecogilde brengen we huiseigenaren persoonlijk in contact met vakmensen die werken met ecologische materialen. Bekijk ook wat biobased isoleren kost.

Tim van den Berg

Stukadoor in leem en kalk, en oprichter van Ecogilde. Ik schrijf over wat ik op de steiger zie gebeuren.